Kuruluş Amacı ve Tarihçesi
Üç kademeli bir yarışma sınavı ile girilen, üç yıl süre ile titiz bir yetişme döneminden geçilen ve 68 yıldan beri kariyer bir meslek olarak gelir idaresinin her türlü denetim işlerini yürütmekle görevli olan Gelirler Kontrolörlüğü, bu etkin merkezi denetim ihtiyacının bir ürünüdür.
Cumhuriyetle birlikte getirilen yeni vergilerin denetimi için gerekli olan birimler, “Devlet Memurları Maaşatının Tevhid ve Teadülüne Dair Kanun” un kadro bölümlerinde ve ilgili yıllara ait “Seneyi Maliyesi Muvazene-i Umumiye Kanunu” na ekli cetvellerde belirtilerek oluşturulmuştur.
Maliye Bakanlığı merkez teşkilatı içinde yer alan ve “Varidatı Mahsusa Müdüriyeti Umumiyesi”, “Varidatı Umumiye Müdüriyeti Umumiyesi”, “Varidat Umum Müdürlüğü” kadroları içinde bulunan “Müfettiş”, “Pul Tahakkuk Müfettişi” ve “Tahsilat Müfettişi” gibi unvanları taşıyan denetim elemanları; Maliye Vekaleti Teşkilatı ve Vazifeleri Hakkındaki 29.05.1936 tarih ve 2996 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle, söz konusu unvanların yerine Varidat Umum Müdürlüğü Kadrosuna dahil olarak Varidat Kontrolörlüğü Kadrosu oluşturulmuştur.
10.08.1942 tarih ve 4286 sayılı Kanun ile 2996 sayılı Kanunda yapılan değişikliklerle Varidat Umum Müdürlüğü, “Vasıtasız Vergiler Umum Müdürlüğü” ve “Vasıtalı Vergiler Umum Müdürlüğü” olarak ikiye ayrılmış, ayrıca “Tahsilat Umum Müdürlüğü” kurulmuştur. Bu yasa ile, Varidat Kontrolörlüğü unvanı aynen bırakılırken “Tahsilat Kontrolörlüğü” kurulmuştur.
03.08.1944 tarih ve 4644 sayılı Kanunla Vasıtasız Vergiler Umum Müdürlüğü kadrosuna dahil (Varidat) Kontrolör Muavinliği kadrosu ihdas edilmiştir.
29.05.1946 tarih ve 4910 sayılı kanunla Vasıtasız ve Vasıtalı Vergiler Umum Müdürlükleri, “Gelirler Umum Müdürlüğü” olarak birleştirilmiştir. Tahsilat Umum Müdürlüğü, aynen muhafaza edilmiştir. Aynı kanunla Gelirler Kontrolörü, Gelirler Kontrolör Yardımcısı ve Tahsilat Kontrolörü kadroları ihdas edilmiştir.
24.03.1950 tarih ve 5655 sayılı Kanunla Tahsilat ve Gelirler Umum Müdürlükleri birleştirilerek, Gelirler Genel Müdürlüğüne dönüştürülmüştür. Aynı Kanunla, mevcut, Varidat ve Tahsilat Kontrolörleri, Gelirler Kontrolörü Kadrolarına aktarılmıştır.
1945 yılında uygulamaya konulan bir talimatname ile Kontrolörlük sınavla girilebilen kariyer bir meslek haline getirilmiş ve 1970 yılına kadar 19 olan Gelirler Kontrolörü sayısı da; gerçekleştirilen vergi reformları nedeniyle ülke düzeyinde ortaya çıkan etkin bir denetim ihtiyacını karşılamak için yeniden yapılandırılmak suretiyle artırılmıştır.
Bilgili, yetkin ve başarılı elemanların gerek Bakanlık bürokrasisi içinde artan oranda yer almaya başlaması, gerekse özel sektörde büyüyen kaliteli eleman ihtiyacı nedeniyle Gelirler Kontrolörlüğü mesleğinde son yıllarda çok sayıda ayrılışlar olmaktadır. Bu nedenle denetim gücünün artırılabilmesi yolundaki bütün çabalara rağmen bugün sayıları 347 olan Gelirler Kontrolörleri, planlı ve hızlı kalkınma çabası içindeki ülkemizde günden güne artan üstün nitelikleri ile daima ihtiyaç duyulan Maliye Bakanlığı Merkez Denetim Elemanları olarak görevlerini sürdürmektedirler.
05.05.2005 tarih ve 5345 sayılı Gelir İdaresi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunla Gelirler Genel Müdürlüğü yeniden yapılandırılarak Gelir İdaresi Başkanlığı kurulmuştur. Yeni yapılanmada Gelirler Kontrolörleri Daire Başkanlığı Gelir İdaresi Başkanlığının tek merkez denetim birimi olarak örgütlenmiştir.
23.07.2010 tarih ve 6009 sayılı Gelir Vergisi Kanunu İle Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 5345 sayılı Gelir İdaresi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun da değişiklik yapılarak Gelirler Kontrolörleri Daire Başkanlığı, Gelirler Kontrolörleri Başkanlığı olarak yeniden yapılandırılmıştır. Bu yapılanma ile Gelirler Kontrolörleri Başkanlığı Gelir İdaresi Başkanına doğrudan bağlı hale gelmiştir.